Speciaal onderwijs

Zorg in het speciaal onderwijs
De zorg voor leerlingen in het speciaal onderwijs is anders georganiseerd dan in het regulier onderwijs. Afhankelijk van het type (cluster), heeft SO de beschikking over meerdere disciplines om het specifieke onderwijs voor de leerlingen te versterken en er functioneert een Commissie van Begeleiding (CvB). Een zorg- en adviesteam, in aanvulling op de CvB, heeft grote voordelen: meer hulp voor het kind, ontlasting van de school en er is een diversiteit aan expertise beschikbaar. Het NJi Onderwijs & Jeugdzorg heeft met de voormalige WEC-raad (opgegaan in PO-raad) drie speerpunten vastgesteld die samen met het veld worden uitgewerkt:

• de vorming van een zorg- en adviesteam, in aansluiting op de al bestaande situatie per school/REC;
• de ontwikkeling en professionalisering van onderwijs-zorgarrangementen;
• de aansluiting van het Speciaal Onderwijs op de ZAT's in het regulier onderwijs.

Folder Bezorg uw school een superteam!

ZAT en passend onderwijs
Zoals bij de leerlingen in het regulier onderwijs, horen ook in het speciaal onderwijs alle leerlingen in beeld te zijn bij een CvB of ZAT als er vragen zijn over het onderwijs dat het beste bij die leerling past. Het ZAT opent de mogelijkheid om via een multidisciplinaire aanpak de beste oplossing te zoeken voor kinderen en opvoeders. Dit versterkt het onderwijs in het uitoefenen van zijn kerntaak en biedt de mogelijkheid per afzonderlijke leerling een goed afgestemde aanpak van alle betrokkenen te maken. Een integrale aanpak voor het functioneren van die ene persoon die zowel leerling is, als lid van dat gezin, als inwoner van die wijk en wellicht ook nog pupil van een instelling.
Door de aanwezigheid van de ZAT-partners bij het speciaal onderwijs, staat de school niet meer alleen voor zijn vaak complexe taak. Hierdoor ontstaat ruimte om als sector en school voor speciaal onderwijs meer aandacht te schenken aan de verdere ontwikkeling van de kwaliteit van het onderwijs. In het zorg- en adviesteam zijn bovendien de partners bijeen die voor leerlingen die dat nodig hebben de ontwikkeling van en verwijzing naar onderwijs-zorgarrangementen organiseren.

Partners in ZAT
Een goede samenwerking met partners als jeugdgezondheidszorg, (school-) maatschappelijk werk, leerplicht, politie en bureau jeugdzorg en de uitvoerders van de geïndiceerde jeugdzorg, zorg aan licht verstandelijk gehandicapte kinderen en de kinder- en jeugdpsychiatrie is niet vanzelfsprekend. Het beperkt zich vaak tot ad hoc contacten. De organisatie van een effectieve aansluiting op de al bestaande leerlingenzorg in het speciaal onderwijs verschilt per type onderwijs maar ook per regio en school. De uitgangspunten, zoals verwoord in de beleidsbrief ‘Zorg in en om de school’ gelden voor alle scholen. De beschikbaarheid van voldoende schoolmaatschappelijk werk om echt werk te kunnen maken van een op elkaar afgestemde aanpak in school en gezin, schept een goede randvoorwaarde voor de ontwikkeling van de kwaliteit van zorg in het onderwijs. Ook kan dit escalatie van tijdig gesignaleerde problemen voorkomen.
De inzet van partners in het ZAT van het speciaal onderwijs maakt een effectieve afstemming met het centrum voor jeugd en gezin van de woongemeente van de leerling mogelijk. De gemeente kan haar inzet van leerplicht en van het Regionaal Meld- en Coördinatiepunt (RMC) afstemmen in het ZAT. De inbreng van bureau jeugdzorg is essentieel voor goede informatie en afstemming van een gezamenlijke aanpak van geïndiceerd onderwijs en geïndiceerde jeugdzorg. Voor het ontwikkelen en afstemmen van die gezamenlijke aanpak, is deelname van jeugdzorg, kinder- en jeugdpsychiatrie en zorg voor licht verstandelijk gehandicapte kinderen aan het ZAT onontbeerlijk. De inbreng van de politie versterkt het werken met de leerling in school en met de jongere in buurt en gezin. De politie en/of bureau jeugdzorg en/of leerplicht kan zo nodig de informatie tussen ZAT en het justitieel casusoverleg effectief samenbrengen.
Vooral in de clusters 3 en 4 werkt men met een integrale aanpak met betrekking tot de situatie in school, thuis en vrije tijd. Dit versterkt de kwaliteit en het effect van het onderwijs.
Niet elke partner hoeft altijd voor het bespreken van alle casussen aanwezig te zijn. Het is vaak de voorzitter van het zorg- en adviesteam die de uitnodigingen voor deelname bij afzonderlijke gevallen regelt. Het is gebruikelijk om in een convenant vast te leggen, dat de partners zich verplichten om dan ook aanwezig te zijn. In de praktijk kunnen nog meer dan de al genoemde disciplines deel uitmaken van het convenant.
In de factsheet Leerlingenzorg en ZAT's in het (voortgezet) speciaal onderwijs staan de belangrijkste resultaten van het eerste onderzoek naar leerlingenzorg en de samenwerking met externe instellingen van scholen in het (voortgezet) speciaal onderwijs.

Informatie en handreikingen
Veel informatie en een reeks handreikingen uit het reguliere onderwijs zijn ook geschikt voor het ontwikkelen en/of professionaliseren van de zorg- en adviesteams in het speciaal onderwijs. Aan specifieke handreikingen en referentiekader voor speciaal onderwijs wordt gewerkt. Tot deze klaar zijn kunt u gebruik maken van de materialen en instrumenten die bij de andere onderwijsvormen vermeld staan. Deze kunt u aanpassen aan de eigen situatie.